صدر الدين محمد الشيرازي ( صدر المتألهين )
224
شرح بر زاد المسافر صدر الدين محمد الشيرازي ( صدر المتألهين ) ( تحقيق آشتيانى ) ( فارسى )
شباب باشد . به اين لحاظ است كه گوييم : اعضا و اجزاى بدنى انسان ، به واسطهء وقوع در حركت و استيلاى حرارت و سيلان و ذوبان آن ، در مراتب و درجات عمر ، دائما در تغيير و تبدل واقع است و نفس باقى در جميع اين مراتب ، ملاك حكم است عقلا و شرعا به اين كه زيد واقع در دوران كهولت همان زيد موجود در ادوار شباب و طفوليت است . از آن جايى كه صدر الحكماء معاد جسمانى را ضرورى مىداند - با اين كه بنابر اصولى كه تقرير شد و از باب آن كه حقيقت انسان به نفس ناطقه است و خصوصيات وجودى - از قبيل دنيوى بودن و اخروى بودن - در حفظ هويت انسان قادح نمىباشد و زيد موجود در دنيا همان طورى كه ملاك هذيت و تشخّص و هويت آن ، نفس ناطقه اوست و درجات طفلى و جوانى و پيرى ، ملازم با تغير قواى جسمانى بوده و تغير اين مراتب و درجات ، مانع صدق انسانيت بر آن نمىباشد ، از آن جايى كه شيئيت انسان به نفس ناطقه است و اگر نفس ، باقى باشد ، تبديل درجات بدن و زوال اصل بدن به اعتبار آن كه با بقاى زيد به عنوان بودن آن فردى از افراد انسان منافات ندارد و زيد موجود در آخرت همان زيد موجود در دنياست ، اگر چه موجود در آخرت ، نفس ناطقهء اوست نه بدن او - و معتقد است كه اضافهء نفس به بدن ، ذاتى نفس است . و نفس ، در آخرت نيز داراى بدن است . و نفوس اخروى ، با ابدان و اجساد ، محشور مىشوند . و از آن جايى كه دار آخرت نشأت ماده و حركت و تغير و فنا و زوال نيست و بدن ، در هر نشأت بايد احكام همان نشأت و عالم را دارا باشد ، براى اثبات حشر اجساد و تحقيق اين اصل مهم كه زيد محشور در آخرت ، همان زيد موجود در دنياست نه به حسب نفس ناطقه و روح امرى فقط بلكه به جهت بدن و نفس و جسم و روح ، زيد محشور در يوم نشور ، همان زيد موجود در دار غرور و نشأت دنياست روحا و جسما ، نفسا و بدنا ، به نحوى كه اگر كسى زيد را در آخرت با چشم ببيند گويد اين همان زيدى است كه در دنيا او را ديدهام و خلاصهء كلام آن كه عقلا و عرفا فرد